===== 46.16. ===== Представить в виде произведения положительного самосопряжённого и ортогонального операторов оператор, заданный в некотором ортонормированном базисе матрицей: ==== а) ==== $$A=\left(\begin{array}{cc} 2 & -1\\ 2 & 1 \end{array}\right).$$ ----- Алгоритм построения сингулярного Составляем матрицу $$A^{\dagger}\cdot A=\left(\begin{array}{cc} 2 & 2\\ -1 & 1 \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} 2 & -1\\ 2 & 1 \end{array}\right)=\left(\begin{array}{cc} 8 & 0\\ 0 & 2 \end{array}\right)$$ тогда диагональная матрица: $$\Sigma=\sqrt{A^{*}A}=\left(\begin{array}{cc} 2\sqrt{2} & 0\\ 0 & \sqrt{2} \end{array}\right),$$ следовательно, ортогональный оператор $V=E$ единичный, и тогда $A=U\Sigma,$ откуда уже получим матрицу самосопряжённого оператора: $$U=A\Sigma^{-1}=\left(\begin{array}{cc} 2 & -1\\ 2 & 1 \end{array}\right)\frac{1}{4}\left(\begin{array}{cc} \sqrt{2} & 0\\ 0 & 2\sqrt{2} \end{array}\right)=\left(\begin{array}{cc} 2 & -1\\ 2 & 1 \end{array}\right)\frac{\sqrt{2}}{4}\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 0 & 2 \end{array}\right)=$$ $$\frac{\sqrt{2}}{4}\left(\begin{array}{cc} 2 & -2\\ 2 & 2 \end{array}\right)=\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right).$$ Если есть желание записать сначала самосопряжённый оператор, то $$A=U\Sigma=\Sigma\Sigma^{-1}U\Sigma=\Sigma V \ \ \Rightarrow \ \ V=\Sigma^{-1}A=\frac{1}{4}\left(\begin{array}{cc} \sqrt{2} & 0\\ 0 & 2\sqrt{2} \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} 2 & -1\\ 2 & 1 \end{array}\right)=\frac{\sqrt{2}}{4}\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 0 & 2 \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} 2 & -1\\ 2 & 1 \end{array}\right)=\frac{\sqrt{2}}{4}\left(\begin{array}{cc} 2 & -1\\ 4 & 2 \end{array}\right).$$ ==== б) ==== $$A=\left(\begin{array}{cc} 1 & -4\\ 1 & 4 \end{array}\right).$$ ----- Строим самосопряжённую матрицу $$A^{*}A=\left(\begin{array}{cc} 1 & 1\\ -4 & 4 \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} 1 & -4\\ 1 & 4 \end{array}\right)=\left(\begin{array}{cc} 2 & 0\\ 0 & 32 \end{array}\right)=\Sigma^{2}.$$ $$\Sigma=\sqrt{2}\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 0 & 4 \end{array}\right)$$ в итоге, как и раньше получим $e_{1}=\left(1,0\right)^{T};e_{2}=\left(0,1\right)^{T}$ далее $$v_{1}=\frac{Ae_{1}}{|Ae_{1}|}=\frac{1}{\sqrt{2}}\left(1,1\right)^{T}$$ $$v_{2}=\frac{Ae_{2}}{|Ae_{2}|}=\frac{\left(-4,4\right)^{T}}{\sqrt{16+16}}=\frac{1}{\sqrt{2}}\left(-1,1\right)^{T}$$ тогда разложение: $$\left(\begin{array}{cc} 1 & -4\\ 1 & 4 \end{array}\right)=\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right)\sqrt{2}\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 0 & 4 \end{array}\right).$$ Можно представить в виде $$\left(\begin{array}{cc} 1 & -4\\ 1 & 4 \end{array}\right)=\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right)\sqrt{2}\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 0 & 4 \end{array}\right)=\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right)\sqrt{2}\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 0 & 4 \end{array}\right)\left(\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right)\right)^{-1}\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right)=$$ $$\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 0 & 4 \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} 1 & 1\\ -1 & 1 \end{array}\right)\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right)=$$ $$\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -4\\ 1 & 4 \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} 1 & 1\\ -1 & 1 \end{array}\right)\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right)=\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 5 & -3\\ -3 & 5 \end{array}\right)\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1\\ 1 & 1 \end{array}\right)$$ ===== Построить сингулярное разложение оператора $A:\mathbb{R}^{3}\to\mathbb{R}^{2}$ ===== $$A=\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 0 & 1 & 0 \end{array}\right)$$ ----- Можно построить матрицу $$A^{*}A=\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 1 & 1\\ 1 & 0 \end{array}\right)\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 0 & 1 & 0 \end{array}\right)=\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 1 & 2 & 1\\ 1 & 1 & 1 \end{array}\right)$$ и искать её разложение, но матрица $A^{*}A$ будет порядка 3 и вырожденной, поэтому для удобства найдём разложение сопряжённой матрицы $$A^{*}=\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 1 & 1\\ 1 & 0 \end{array}\right).$$ Для неё $$AA^{*}=\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 0 & 1 & 0 \end{array}\right)\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 1 & 1\\ 1 & 0 \end{array}\right)=\left(\begin{array}{cc} 3 & 1\\ 1 & 1 \end{array}\right)$$ характеристический многочлен даёт $$\chi(\lambda)=\lambda^{2}-4\lambda+2=\left(2+\sqrt{2}-\lambda\right)\left(2-\sqrt{2}-\lambda\right)$$ корни $$\lambda_{1}=2+\sqrt{2};\lambda_{2}=2-\sqrt{2}.$$ Ищем собственные вектора: $$\left(\begin{array}{cc} 3 & 1\\ 1 & 1 \end{array}\right)-\left(2+\sqrt{2}\right)E=\left(\begin{array}{cc} 1-\sqrt{2} & 1\\ 1 & -1-\sqrt{2} \end{array}\right)\to\left(\begin{array}{cc} 1-\sqrt{2} & 1\\ 1 & -1-\sqrt{2}\\ \hline 1 & 0\\ 0 & 1 \end{array}\right)=\left(\begin{array}{cc} 0 & 1\\ 0 & -\left(1+\sqrt{2}\right)\\ \hline 1 & 0\\ -1+\sqrt{2} & 1 \end{array}\right).$$ Первый вектор $$v_{1}=\frac{1}{\sqrt{1+\left(-1+\sqrt{2}\right)^{2}}}\left(1,-1+\sqrt{2}\right)^{T}=\frac{1}{\sqrt{4-2\sqrt{2}}}\left(1,-1+\sqrt{2}\right)^{T}$$ второй будет ему ортогональный, например, $$v_{2}=\frac{1}{\sqrt{4-2\sqrt{2}}}\left(1-\sqrt{2},1\right)^{T},$$ тогда матрица ортогонального оператора: $$V=\frac{1}{\sqrt{4-2\sqrt{2}}}\left(\begin{array}{cc} 1 & 1-\sqrt{2}\\ -1+\sqrt{2} & 1 \end{array}\right).$$ Матрицу $U$ строим при помощи векторов $$u_{1}=\frac{1}{\sqrt{\lambda_{1}}}A^{*}v_{1}=\frac{1}{2}\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 1 & 1\\ 1 & 0 \end{array}\right)\left(\begin{array}{c} 1\\ -1+\sqrt{2} \end{array}\right)=\frac{1}{2}\left(\begin{array}{c} 1\\ \sqrt{2}\\ 1 \end{array}\right)$$ $$u_{2}=\frac{1}{\sqrt{\lambda_{2}}}A^{*}v_{2}=\frac{1}{\sqrt{2-\sqrt{2}}}\frac{1}{\sqrt{4-2\sqrt{2}}}\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 1 & 1\\ 1 & 0 \end{array}\right)\left(\begin{array}{c} 1-\sqrt{2}\\ 1 \end{array}\right)=\frac{1}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}}\left(\begin{array}{c} 1-\sqrt{2}\\ 2-\sqrt{2}\\ 1-\sqrt{2} \end{array}\right).$$ Ещё один вектор берём произвольный, ортогональный двум имеющимся и нормализуем его: $$u_{3}=\frac{1}{\sqrt{2}}\left(\begin{array}{c} 1\\ 0\\ -1 \end{array}\right)$$ Получаем матрицу $$U=\left(\begin{array}{ccc} \frac{1}{2} & \frac{1-\sqrt{2}}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}} & \frac{1}{\sqrt{2}}\\ \frac{\sqrt{2}}{2} & \frac{2-\sqrt{2}}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}} & 0\\ \frac{1}{2} & \frac{1-\sqrt{2}}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}} & \frac{-1}{\sqrt{2}} \end{array}\right).$$ В итоге получили разложение: $$A^{*}=A^{\dagger}=U\Sigma V^{\dagger}=\left(\begin{array}{ccc} \frac{1}{2} & \frac{1-\sqrt{2}}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}} & \frac{1}{\sqrt{2}}\\ \frac{\sqrt{2}}{2} & \frac{2-\sqrt{2}}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}} & 0\\ \frac{1}{2} & \frac{1-\sqrt{2}}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}} & \frac{-1}{\sqrt{2}} \end{array}\right) \left(\begin{array}{cc} \sqrt{2+\sqrt{2}} & 0\\ 0 & \sqrt{2-\sqrt{2}}\\ 0 & 0 \end{array}\right) \frac{1}{\sqrt{4-2\sqrt{2}}}\left(\begin{array}{cc} 1 & -1+\sqrt{2}\\ 1-\sqrt{2} & 1 \end{array}\right)$$ тогда для матрицы $A$ $$A=\left(U\Sigma V^{\dagger}\right)^{\dagger}=V\Sigma U^{\dagger}=\frac{1}{\sqrt{4-2\sqrt{2}}}\left(\begin{array}{cc} 1 & 1-\sqrt{2}\\ -1+\sqrt{2} & 1 \end{array}\right)\left(\begin{array}{ccc} \sqrt{2+\sqrt{2}} & 0 & 0\\ 0 & \sqrt{2-\sqrt{2}} & 0 \end{array}\right)\left(\begin{array}{ccc} \frac{1}{2} & \frac{\sqrt{2}}{2} & \frac{1}{2}\\ \frac{1-\sqrt{2}}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}} & \frac{2-\sqrt{2}}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}} & \frac{1-\sqrt{2}}{2\sqrt{3-2\sqrt{2}}}\\ \frac{1}{\sqrt{2}} & 0 & \frac{-1}{\sqrt{2}} \end{array}\right).$$ Вернёмся к поиску разложения матрицы $A$ **в лоб**. Построим матрицу $$A^{*}A=\left(\begin{array}{cc} 1 & 0\\ 1 & 1\\ 1 & 0 \end{array}\right)\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 0 & 1 & 0 \end{array}\right)=\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 1 & 2 & 1\\ 1 & 1 & 1 \end{array}\right)$$ её характеристический многочлен $$\chi(x)=-\lambda\left(\lambda^{2}-4\lambda+2\right)=\lambda\left(2+\sqrt{2}-\lambda\right)\left(2-\sqrt{2}-\lambda\right)$$ дополнится только нулевым корнем. Найдём собственные вектора $$A-\left(2+\sqrt{2}\right)E=\left(\begin{array}{ccc} -1-\sqrt{2} & 1 & 1\\ 1 & -\sqrt{2} & 1\\ 1 & 1 & -1-\sqrt{2} \end{array}\right)\to\left(\begin{array}{ccc} -1-\sqrt{2} & 1 & 1\\ 1 & -\sqrt{2} & 1\\ 1 & 1 & -1-\sqrt{2}\\ \hline 1 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0\\ 0 & 0 & 1 \end{array}\right)\to\left(\begin{array}{ccc} 0 & 1 & 1\\ 0 & -\sqrt{2} & 1\\ 0 & 1 & -1-\sqrt{2}\\ \hline 1 & 0 & 0\\ \sqrt{2} & 1 & 0\\ 1 & 0 & 1 \end{array}\right)$$ $$A-\left(2-\sqrt{2}\right)E=\left(\begin{array}{ccc} -1+\sqrt{2} & 1 & 1\\ 1 & \sqrt{2} & 1\\ 1 & 1 & -1+\sqrt{2} \end{array}\right)\to\left(\begin{array}{ccc} -1+\sqrt{2} & 1 & 1\\ 1 & \sqrt{2} & 1\\ 1 & 1 & -1+\sqrt{2}\\ \hline 1 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0\\ 0 & 0 & 1 \end{array}\right)\to\left(\begin{array}{ccc} 0 & 1 & 1\\ 0 & \sqrt{2} & 1\\ 0 & 1 & -1+\sqrt{2}\\ \hline 1 & 0 & 0\\ -\sqrt{2} & 1 & 0\\ 1 & 0 & 1 \end{array}\right)$$ $$A-0E=\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 1 & 2 & 1\\ 1 & 1 & 1 \end{array}\right)\to\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 1 & 2 & 1\\ 1 & 1 & 1\\ \hline 1 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0\\ 0 & 0 & 1 \end{array}\right)\to\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 1 & 2 & 1\\ 1 & 1 & 1\\ \hline 1 & 0 & 0\\ 0 & 1 & 0\\ -1 & 0 & 1 \end{array}\right).$$ Получили базис $$v_{1}=\frac{1}{2}(1,\sqrt{2},1)^{T};v_{2}=\frac{1}{2}(1,-\sqrt{2},1)^{T};v_{3}=\frac{1}{\sqrt{2}}(1,0,-1)^{T},$$ по которой построим матрицу $$V=\left(\begin{array}{ccc} \frac{1}{2} & \frac{1}{2} & \frac{1}{\sqrt{2}}\\ \frac{\sqrt{2}}{2} & \frac{-\sqrt{2}}{2} & 0\\ \frac{1}{2} & \frac{1}{2} & \frac{-1}{\sqrt{2}} \end{array}\right).$$ Найдём теперь вектора $$u_{1}=\frac{1}{\sqrt{\lambda_{1}}}Av_{1}=\frac{1}{\sqrt{2+\sqrt{2}}}\left(\begin{array}{ccc} 1 & 1 & 1\\ 0 & 1 & 0 \end{array}\right)\frac{1}{2}\left(\begin{array}{c} 1\\ \sqrt{2}\\ 1 \end{array}\right)=\frac{1}{2\sqrt{2+\sqrt{2}}}\left(\begin{array}{c} 2+\sqrt{2}\\ \sqrt{2} \end{array}\right)$$ $$u_{2}=\frac{1}{\sqrt{\lambda_{2}}}Av_{2}=\frac{1}{2\sqrt{2-\sqrt{2}}}\left(\begin{array}{c} 2-\sqrt{2}\\ -\sqrt{2} \end{array}\right)$$ по которой построим матрицу $$U=\left(\begin{array}{cc} \frac{2+\sqrt{2}}{2\sqrt{2+\sqrt{2}}} & \frac{2-\sqrt{2}}{2\sqrt{2-\sqrt{2}}}\\ \frac{\sqrt{2}}{2\sqrt{2+\sqrt{2}}} & \frac{\sqrt{2}}{2\sqrt{2-\sqrt{2}}} \end{array}\right).$$ Соответственно, получили разложение $$A=U\Sigma V^{\dagger}=\left(\begin{array}{cc} \frac{2+\sqrt{2}}{2\sqrt{2+\sqrt{2}}} & \frac{2-\sqrt{2}}{2\sqrt{2-\sqrt{2}}}\\ \frac{\sqrt{2}}{2\sqrt{2+\sqrt{2}}} & \frac{\sqrt{2}}{2\sqrt{2-\sqrt{2}}} \end{array}\right)\left(\begin{array}{ccc} \sqrt{2+\sqrt{2}} & 0 & 0\\ 0 & \sqrt{2-\sqrt{2}} & 0 \end{array}\right)\left(\begin{array}{ccc} \frac{1}{2} & \frac{\sqrt{2}}{2} & \frac{1}{2}\\ \frac{1}{2} & \frac{-\sqrt{2}}{2} & \frac{1}{2}\\ \frac{1}{\sqrt{2}} & 0 & \frac{-1}{\sqrt{2}} \end{array}\right).$$ Как видим получили другое разложение, т.е. оно не однозначное для неквадратных матриц.