Различия
Показаны различия между двумя версиями страницы.
| math:45.19 [2026/05/13 09:13] – создано root | math:45.19 [2026/05/13 09:18] (текущий) – root | ||
|---|---|---|---|
| Строка 1: | Строка 1: | ||
| ====== Задача 45.19 ====== | ====== Задача 45.19 ====== | ||
| - | Найти ортогональное преобразование, | + | Найти ортогональное преобразование, |
| - | * выписываем симметричную матрицу $A$; | + | === а) $6x_1^2+5x_2^2+7x_3^2-4x_1x_2+4x_1x_3$ === |
| - | * находим собственные значения $\lambda_i$ и ортонормированный базис из собственных векторов; | + | |
| - | * ортогональная матрица $Q$ (составленная из собственных векторов) задаёт искомое преобразование; | + | |
| - | * в новых координатах форма принимает вид | + | |
| - | === а) $6x_1^2 + 5x_2^2 + 7x_3^2 - 4x_1x_2 + 4x_1x_3$ === | + | Матрица формы: |
| - | Матрица формы: | + | Собственные значения: $\lambda_1=3,\ \lambda_2=6,\ \lambda_3=9$. |
| - | \[ | + | |
| - | A = \begin{pmatrix} | + | |
| - | 6 & -2 & 2 \\ | + | |
| - | -2 & 5 & 0 \\ | + | |
| - | 2 & 0 & 7 | + | |
| - | \end{pmatrix}. | + | |
| - | \] | + | |
| - | **Собственные | + | Соответствующие собственные |
| - | Характеристический многочлен: | + | |
| \[ | \[ | ||
| - | \det(A-\lambda I)= | + | v_3=(2,2,-1),\quad v_6=(1,-2,-2),\quad v_9=(-2,1,-2). |
| - | \begin{vmatrix} | + | |
| - | 6-\lambda & -2 & 2 \\ | + | |
| - | -2 & 5-\lambda & 0 \\ | + | |
| - | 2 & 0 & 7-\lambda | + | |
| - | \end{vmatrix} | + | |
| - | = (5-\lambda)\bigl((6-\lambda)(7-\lambda)-4\bigr) - 0 + 0 = (5-\lambda)(\lambda^2-13\lambda+38)=0. | + | |
| \] | \] | ||
| - | Дискриминант квадратного | + | Они ортогональны. Нормируем (норма каждого $=3$): |
| - | Таким образом: | + | |
| \[ | \[ | ||
| - | \lambda_1 | + | u_3=\frac13(2,2,-1), |
| - | \lambda_2 | + | |
| - | \lambda_3 | + | |
| \] | \] | ||
| - | + | Ортогональная матрица (столбцы – $u_3,u_6,u_9$): | |
| - | **Собственные векторы.** | + | |
| - | Для $\lambda_3=5$: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | (A-5I)v=0 \Rightarrow | + | |
| - | \begin{pmatrix} | + | |
| - | 1 & -2 & 2 \\ | + | |
| - | -2 & 0 & 0 \\ | + | |
| - | 2 & 0 & 2 | + | |
| - | \end{pmatrix} | + | |
| - | \begin{pmatrix}v_1\\v_2\\v_3\end{pmatrix}=0. | + | |
| - | \] | + | |
| - | Из второй строки: | + | |
| - | + | ||
| - | Вычислим определитель аккуратно: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \begin{vmatrix} | + | |
| - | 6-\lambda & -2 & 2 \\ | + | |
| - | -2 & 5-\lambda & 0 \\ | + | |
| - | 2 & 0 & 7-\lambda | + | |
| - | \end{vmatrix} | + | |
| - | = (6-\lambda)\begin{vmatrix}5-\lambda & 0 \\ 0 & 7-\lambda\end{vmatrix} | + | |
| - | - (-2)\begin{vmatrix}-2 & 0 \\ 2 & 7-\lambda\end{vmatrix} | + | |
| - | + 2\begin{vmatrix}-2 & 5-\lambda \\ 2 & 0\end{vmatrix}. | + | |
| - | \] | + | |
| - | Первое | + | |
| - | Второе: $+2\cdot\bigl((-2)(7-\lambda)-0\cdot2\bigr)=2\cdot(-2)(7-\lambda)=-4(7-\lambda)$. | + | |
| - | Третье: | + | |
| - | Итого: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | (6-\lambda)(5-\lambda)(7-\lambda) -4(7-\lambda) -4(5-\lambda). | + | |
| - | \] | + | |
| - | Вынесем общий множитель? Упростим: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | (5-\lambda)\bigl[(6-\lambda)(7-\lambda)-4\bigr] -4(7-\lambda) +? \] Лучше раскрыть скобки: | + | |
| - | Сначала $(6-\lambda)(5-\lambda)(7-\lambda) = (6-\lambda)[(5-\lambda)(7-\lambda)] = (6-\lambda)(35-12\lambda+\lambda^2)= (6-\lambda)(\lambda^2-12\lambda+35)= (6\lambda^2-72\lambda+210 - \lambda^3+12\lambda^2-35\lambda)= -\lambda^3+18\lambda^2-107\lambda+210$. | + | |
| - | Затем $-4(7-\lambda)= -28+4\lambda$, | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = (-2)\cdot(-1)^{2+1} M_{21} + (5-\lambda)\cdot(-1)^{2+2} M_{22} + 0\cdot\ldots | + | |
| - | \] | + | |
| - | где $M_{21} = \begin{vmatrix}-2 & 2 \\ 0 & 7-\lambda\end{vmatrix} = (-2)(7-\lambda) - 2\cdot0 = -2(7-\lambda)$, $M_{22} = \begin{vmatrix}6-\lambda & 2 \\ 2 & 7-\lambda\end{vmatrix} = (6-\lambda)(7-\lambda)-4$. | + | |
| - | Тогда: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = -2\cdot(-1)^{3}\cdot(-2(7-\lambda)) + (5-\lambda)\cdot( (6-\lambda)(7-\lambda)-4 ) = -2\cdot(-1)\cdot(-2(7-\lambda)) + (5-\lambda)((6-\lambda)(7-\lambda)-4) = -2\cdot(1)\cdot(-2(7-\lambda))? | + | |
| - | $(-2)\cdot(-1)^{2+1}=(-2)\cdot(-1)=2$. Но $M_{21}=-2(7-\lambda)$. Тогда первое слагаемое: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = (5-\lambda)\bigl((6-\lambda)(7-\lambda)-4\bigr) -4(7-\lambda). | + | |
| - | \] | + | |
| - | Вынесем $(7-\lambda)$: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = (7-\lambda)\bigl[(5-\lambda)(6-\lambda)-4\bigr] = (7-\lambda)\bigl[(5-\lambda)(6-\lambda)-4\bigr]. | + | |
| - | \] | + | |
| - | Теперь раскроем: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = (7-\lambda)(\lambda^2-11\lambda+26) = 0. | + | |
| - | \] | + | |
| - | Собственные значения: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \lambda_1=7, | + | |
| - | \] | + | |
| - | Проверка: | + | |
| - | + | ||
| - | Таким образом: | + | |
| - | + | ||
| - | **Собственные векторы.** | + | |
| - | + | ||
| - | * Для $\lambda=7$: | + | |
| \[ | \[ | ||
| - | (A-7I) | + | Q=\frac13\begin{pmatrix} |
| - | -1 & -2 & 2 \\ | + | 2 & 1 & -2\\ |
| - | -2 & -2 & 0 \\ | + | 2 & -2 & 1\\ |
| - | 2 & 0 & 0 | + | -1 & -2 & -2 |
| \end{pmatrix}. | \end{pmatrix}. | ||
| \] | \] | ||
| - | Система: | + | Канонический вид: $3y_1^2+6y_2^2+9y_3^2$. |
| - | \begin{cases} | + | |
| - | -x_1-2x_2+2x_3=0, | + | |
| - | -2x_1-2x_2=0, | + | |
| - | 2x_1=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| - | Из третьего: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \begin{pmatrix} | + | |
| - | -1 & -2 & 2 \\ | + | |
| - | -2 & -2 & 0 \\ | + | |
| - | 2 & 0 & 0 | + | |
| - | \end{pmatrix} | + | |
| - | \] | + | |
| - | Ранг этой матрицы? | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = (-1)\cdot(-2)\cdot0 | + | |
| - | \] | + | |
| - | Получили 8, но по теореме определитель должен быть 0. Противоречие. Значит, | + | |
| - | Исходная матрица: | + | === б) $11x_1^2+5x_2^2+2x_3^2+16x_1x_2+4x_1x_3-20x_2x_3$ === |
| - | \[ | + | |
| - | A = \begin{pmatrix} | + | |
| - | 6 & -2 & 2 \\ | + | |
| - | -2 & 5 & 0 \\ | + | |
| - | 2 & 0 & 7 | + | |
| - | \end{pmatrix}. | + | |
| - | \] | + | |
| - | Вычислим $\det(A-\lambda I)$ разложением по третьей строке: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = 2\cdot(-1)^{3+1} M_{31} + 0\cdot(-1)^{3+2} M_{32} + (7-\lambda)\cdot(-1)^{3+3} M_{33}, | + | |
| - | \] | + | |
| - | где $M_{31} | + | |
| - | $M_{33} = \begin{vmatrix}6-\lambda & -2 \\ -2 & 5-\lambda \end{vmatrix} = (6-\lambda)(5-\lambda) - 4$. | + | |
| - | Тогда: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = 2\cdot(1)\cdot[-2(5-\lambda)] + (7-\lambda)\cdot[(6-\lambda)(5-\lambda)-4] = -4(5-\lambda) + (7-\lambda)[(6-\lambda)(5-\lambda)-4]. | + | |
| - | \] | + | |
| - | Раскроем скобки: $(6-\lambda)(5-\lambda)=30-11\lambda+\lambda^2$, вычитаем 4: $\lambda^2-11\lambda+26$. | + | |
| - | Итак, $\det = -4(5-\lambda) + (7-\lambda)(\lambda^2-11\lambda+26)$. | + | |
| - | Раскроем: | + | |
| - | Затем $-4(5-\lambda)= -20+4\lambda$. | + | |
| - | Суммируем: | + | |
| - | Получили тот же результат, | + | |
| - | Проверим: $\lambda=6$: | + | Матрица: $A=\begin{pmatrix}11& |
| - | Итак, для пункта (а) собственные значения: | + | Собственные значения: |
| - | Теперь найдем собственные векторы. | + | Собственные векторы |
| - | + | ||
| - | **Для $\lambda=3$: | + | |
| - | Система: | + | |
| \[ | \[ | ||
| - | \begin{cases} | + | v_9=(-2, |
| - | 3x-2y+2z=0,\\ | + | |
| - | -2x+2y=0,\\ | + | |
| - | 2x+4z=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| \] | \] | ||
| - | Из второго: | + | Нормировка: |
| - | + | ||
| - | **Для $\lambda=6$: | + | |
| - | \begin{cases} | + | |
| - | -2y+2z=0, | + | |
| - | -2x - y =0,\\ | + | |
| - | 2x + z=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| - | Из первого: | + | |
| - | + | ||
| - | **Для $\lambda=9$:** $A-9I = \begin{pmatrix}-3 & -2 & 2 \\ -2 & -4 & 0 \\ 2 & 0 & -2\end{pmatrix}$. Система: | + | |
| - | \begin{cases} | + | |
| - | -3x-2y+2z=0, | + | |
| - | -2x-4y=0, | + | |
| - | 2x -2z=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| - | Из второго: | + | |
| - | + | ||
| - | Ортогональность: проверим скалярные произведения $(2, | + | |
| - | \[ | + | |
| - | Q = \begin{pmatrix} | + | |
| - | 2/3 & 1/3 & -2/3 \\ | + | |
| - | 2/3 & -2/3 & 1/3 \\ | + | |
| - | -1/3 & -2/3 & -2/3 | + | |
| - | \end{pmatrix}. | + | |
| - | \] | + | |
| - | В новых координатах $y = Q^T x$ квадратичная форма примет вид $3y_1^2+6y_2^2+9y_3^2$. | + | |
| - | + | ||
| - | **Ответ для (а):** ортогональное преобразование задаётся матрицей $Q$; канонический вид $3y_1^2+6y_2^2+9y_3^2$. | + | |
| - | + | ||
| - | === б) $11x_1^2 + 5x_2^2 + 2x_3^2 + 16x_1x_2 + 4x_1x_3 - 20x_2x_3$ === | + | |
| - | + | ||
| - | Матрица: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | A = \begin{pmatrix} | + | |
| - | 11 & 8 & 2 \\ | + | |
| - | 8 & 5 & -10 \\ | + | |
| - | 2 & -10 & 2 | + | |
| - | \end{pmatrix}. | + | |
| - | \] | + | |
| - | + | ||
| - | **Собственные значения.** Характеристический многочлен: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det(A-\lambda I)= | + | |
| - | \begin{vmatrix} | + | |
| - | 11-\lambda & 8 & 2 \\ | + | |
| - | 8 & 5-\lambda & -10 \\ | + | |
| - | 2 & -10 & 2-\lambda | + | |
| - | \end{vmatrix}. | + | |
| - | \] | + | |
| - | Вычисляем разложением, | + | |
| - | + | ||
| - | Разложим по первой строке: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = (11-\lambda)\begin{vmatrix}5-\lambda & -10 \\ -10 & 2-\lambda\end{vmatrix} - 8\begin{vmatrix}8 & -10 \\ 2 & 2-\lambda\end{vmatrix} + 2\begin{vmatrix}8 & 5-\lambda \\ 2 & -10\end{vmatrix}. | + | |
| - | \] | + | |
| - | Вычислим каждый минор: | + | |
| - | 1) $(5-\lambda)(2-\lambda) - (-10)(-10) = (5-\lambda)(2-\lambda) - 100 = (10 -7\lambda +\lambda^2) -100 = \lambda^2 -7\lambda -90$. | + | |
| - | 2) $8(2-\lambda) - (-10)\cdot2 = 16-8\lambda +20 = 36 -8\lambda$. | + | |
| - | 3) $8\cdot(-10) - (5-\lambda)\cdot2 = -80 -10 +2\lambda = -90+2\lambda$. | + | |
| - | + | ||
| - | Подставляем: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = (11-\lambda)(\lambda^2-7\lambda-90) -8(36-8\lambda) + 2(-90+2\lambda). | + | |
| - | \] | + | |
| - | Раскрываем первое: | + | |
| - | Затем $-8(36-8\lambda) = -288 + 64\lambda$. | + | |
| - | И $2(-90+2\lambda) = -180 + 4\lambda$. | + | |
| - | Суммируем: | + | |
| - | Итак, характеристический многочлен: | + | |
| - | Попробуем найти корни. Подставим $\lambda=9$: | + | |
| - | + | ||
| - | **Собственные векторы.** | + | |
| - | + | ||
| - | * Для $\lambda=9$: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \begin{cases} | + | |
| - | 2x+8y+2z=0, | + | |
| - | 8x-4y-10z=0, | + | |
| - | 2x-10y-7z=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| - | \] | + | |
| - | Поделим первое на 2: $x+4y+z=0 \Rightarrow z = -x-4y$. Подставим во второе: | + | |
| - | + | ||
| - | * Для $\lambda=18$: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \begin{cases} | + | |
| - | -7x+8y+2z=0, | + | |
| - | 8x-13y-10z=0, | + | |
| - | 2x-10y-16z=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| - | \] | + | |
| - | Третье уравнение сократим на 2: $x-5y-8z=0 \Rightarrow x=5y+8z$. Подставим в первое: | + | |
| - | + | ||
| - | * Для $\lambda=-9$: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \begin{cases} | + | |
| - | 20x+8y+2z=0, | + | |
| - | 8x+14y-10z=0, | + | |
| - | 2x-10y+11z=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| - | \] | + | |
| - | Разделим первое на 2: $10x+4y+z=0 \Rightarrow z=-10x-4y$. Подставим во второе: | + | |
| - | + | ||
| - | Проверка ортогональности: | + | |
| - | + | ||
| - | Матрица ортогонального преобразования (столбцы – нормированные векторы в порядке $\lambda=9, | + | |
| \[ | \[ | ||
| - | Q = \begin{pmatrix} | + | Q=\frac13\begin{pmatrix} |
| - | -2/3 & -2/3 & 1/3 \\ | + | -2 & -2 & 1\\ |
| - | 1/3 & -2/3 & -2/3 \\ | + | 1 & -2 & -2\\ |
| - | -2/3 & 1/3 & -2/3 | + | -2 & 1 & -2 |
| \end{pmatrix}. | \end{pmatrix}. | ||
| \] | \] | ||
| Канонический вид: $9y_1^2+18y_2^2-9y_3^2$. | Канонический вид: $9y_1^2+18y_2^2-9y_3^2$. | ||
| - | **Ответ для (б):** ортогональное преобразование задаётся матрицей $Q$; канонический вид | + | === в) $x_1^2+x_2^2+5x_3^2-6x_1x_2-2x_1x_3+2x_2x_3$ === |
| - | === в) $x_1^2 + x_2^2 + 5x_3^2 | + | Матрица: |
| - | Матрица: | + | Собственные значения: $\lambda_1=-2,\ \lambda_2=3,\ \lambda_3=6$. |
| - | \[ | + | |
| - | A = \begin{pmatrix} | + | |
| - | 1 & -3 & -1 \\ | + | |
| - | -3 & 1 & 1 \\ | + | |
| - | -1 & 1 & 5 | + | |
| - | \end{pmatrix}. | + | |
| - | \] | + | |
| - | **Собственные | + | Собственные |
| \[ | \[ | ||
| - | \det(A-\lambda I)= | + | v_{-2}=(1,1,0),\quad v_3=(1,-1,1),\quad v_6=(1,-1,-2). |
| - | \begin{vmatrix} | + | |
| - | 1-\lambda & -3 & -1 \\ | + | |
| - | -3 & 1-\lambda & 1 \\ | + | |
| - | -1 & 1 & 5-\lambda | + | |
| - | \end{vmatrix}. | + | |
| \] | \] | ||
| - | Вычислим, например, сложив первую и вторую строки? Можно вычислить напрямую. Разложим по первой строке: | + | Нормировка: $\|v_{-2}\|=\sqrt2, |
| \[ | \[ | ||
| - | \det = (1-\lambda)\begin{vmatrix}1-\lambda & 1 \\ 1 & 5-\lambda\end{vmatrix} - (-3)\begin{vmatrix}-3 & 1 \\ -1 & 5-\lambda\end{vmatrix} + (-1)\begin{vmatrix}-3 & 1-\lambda \\ -1 & 1\end{vmatrix}. | + | Q=\begin{pmatrix} |
| - | \] | + | \frac1{\sqrt2} & \frac1{\sqrt3} & \frac1{\sqrt6}\\[2pt] |
| - | Первый минор: $(1-\lambda)(5-\lambda)-1= (5-\lambda-5\lambda+\lambda^2)-1 = \lambda^2-6\lambda+4$. | + | \frac1{\sqrt2} & -\frac1{\sqrt3} & -\frac1{\sqrt6}\\[2pt] |
| - | Второй минор: $(-3)(5-\lambda)-1\cdot(-1)= -15+3\lambda+1= -14+3\lambda$. | + | 0 & \frac1{\sqrt3} & -\frac2{\sqrt6} |
| - | Третий минор: $(-3)\cdot1 - (1-\lambda)(-1)= -3 + (1-\lambda)= -2-\lambda$. | + | |
| - | Тогда: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \det = (1-\lambda)(\lambda^2-6\lambda+4) +3(-14+3\lambda) -1\cdot(-2-\lambda) = (1-\lambda)(\lambda^2-6\lambda+4) -42+9\lambda +2+\lambda. | + | |
| - | \] | + | |
| - | Упростим: | + | |
| - | Складываем с остальным: | + | |
| - | Итак, $\det = -\lambda^3+7\lambda^2-36 = 0$ или $\lambda^3-7\lambda^2+36=0$. | + | |
| - | Подбором находим корень $\lambda= -2$: $-8-28+36=0$, | + | |
| - | + | ||
| - | **Собственные векторы.** | + | |
| - | + | ||
| - | * Для $\lambda=-2$: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \begin{cases} | + | |
| - | 3x-3y-z=0, | + | |
| - | -3x+3y+z=0, | + | |
| - | -x+y+7z=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| - | \] | + | |
| - | Первое и второе эквивалентны (второе = - первое). Возьмем первое: | + | |
| - | + | ||
| - | * Для $\lambda=3$: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \begin{cases} | + | |
| - | -2x-3y-z=0,\\ | + | |
| - | -3x-2y+z=0, | + | |
| - | -x+y+2z=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| - | \] | + | |
| - | Сложим первое и второе: | + | |
| - | + | ||
| - | * Для $\lambda=6$: | + | |
| - | \[ | + | |
| - | \begin{cases} | + | |
| - | -5x-3y-z=0, | + | |
| - | -3x-5y+z=0, | + | |
| - | -x+y-z=0. | + | |
| - | \end{cases} | + | |
| - | \] | + | |
| - | Из третьего: | + | |
| - | + | ||
| - | Ортогональность: | + | |
| - | + | ||
| - | Матрица $Q$ (столбцы – нормированные векторы в порядке $\lambda=-2, | + | |
| - | \[ | + | |
| - | Q = \begin{pmatrix} | + | |
| - | 1/ | + | |
| - | 1/\sqrt{2} & -1/\sqrt{3} & -1/\sqrt{6} \\ | + | |
| - | 0 & 1/\sqrt{3} & -2/\sqrt{6} | + | |
| \end{pmatrix}. | \end{pmatrix}. | ||
| \] | \] | ||
| Канонический вид: $-2y_1^2+3y_2^2+6y_3^2$. | Канонический вид: $-2y_1^2+3y_2^2+6y_3^2$. | ||
| - | |||
| - | **Ответ для (в):** ортогональное преобразование задаётся матрицей $Q$; канонический вид $-2y_1^2+3y_2^2+6y_3^2$. | ||
| - | |||
| - | Таким образом, | ||